İznik’in Çinisi mi? Kütahya Çinisi mi?

Konuyu ortalığı karıştırıp, iki ayrı memleket ahalisini birbirine karşı fişteklemek için açmadım.. Ama böyle bir rekabetin varlığı da gerçek.. İkisinin de yeri farklı.. İznik çinisi anladığıma göre evrense ölçüleri tutturmuş.. Almış başını gidiyor.. Bunun nedeni de kendinden menkûl..

İznik içinde dolanıp duruyoruz.. Benim “bilmiş ötesi” yol arkadaşım olan “Bilim ve Kültür Bayanı” kafasını İznik çinisine takmış..

İlçede çini imâlatı yapan, yaparken de bu sanatın inceliklerini yeni kuşaklara öğreten bir vakıf varmış..

Resmi adı kayıtlarda “İznik Eğitim ve Öğretim Vakfı..” olarak geçiyor..

O vakfın atölyesini bulacağız.. İçine gireceğiz, çalışanların başına dikilip “mümkünse” meşhuuur İznik Çinisi’ni nasıl yaptıklarının seyrine duracağız..

Ne mi faydası olacak? Bilgileneceğiz..

Olur da günün birinde, kendini bilmezin biri çini lafı açıldığında dangıl dungul konuşursa, bilgimizi yerlere saçıp laflarını ağzına tıkayacağız..

Bizi dinleyenler de kültürümüze hayran kalacak..

***

Okuduğunuz bu lafları vakfın atölyesini ararken refakatçim “Bilim ve Kültür Bayanı”na sayıp duruyorum..

Doğal olarak da on kere yol tarifi almama rağmen atölyenin yerini bulamıyorum..

Benimki ne kafasıysa? Bilime de yatmıyor, şoför pratikliğine de.. Sonunda atölyenin yerini yine o buldu..

Bahçeye açılan bir kapıdan girdik içeri..

Bize yol tarifi yapanlardan biri orada görevli Emine Hanım’ı tanıyormuş.. “Selamımı söyleyin, size yardım eder” diye tembihlediydi..

Öyle yaptık.. Emine Hanım’ı bulduk.. Derdimizi anlatırken yanında bulunan başka bir hanım lafa girdi.. Önce beni teşhis etti..

Sonra bizi atölyenin içinde gezdirmesi için Eda Hanım’a talimat verdi, anladım ki buraların paşası bu hanım.. Makine Mühendisi Yasemin Koç..

MUCİZE KADIN..

Vakfın kuruluşuna İstanbul’da mukim Profesör Dr. Işıl Akbaygil önayak olmuş.. Banisi bu hanımefendi yani..

Sonra atölyeyi ziyarete gelen Yasemin Hanım’ı tanıyınca ona burada yöneticilik teklif etmiş.. O da kabul etmiş..

“Evet” deyişi üzerinden on yıl geçmiş.. Elan işin başında..

Lakin lafın doğrusunu söylemeli.. Yasemin Hanım’ı dinlerken akıl edip soramadım.. O yüzden Profesör Dr. Işıl Akbaygil’in hangi dalda ihtisaslaştığını bilmiyorum..

İnternet sağ olsun, diyenleredir lafım.. Google âlemine daldım.. On beş dosya açtım.. Hepsi birbirinin tekrarı..

Birinde İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Yüksek Okulu Müdiresi olarak çıkıyor karşımıza.. Bir başka sitede Bilkent Üniversitesi öğretim görevlisi..

Her site, yanındaki siteden aldığı lafları aynen dizmiş.. Birinin de aklına benim aklıma gelen soru gelmemiş..

O yüzden internetten öğrendiklerimi özetliyorum.. (İhtimal bir dahaki aramamda benim bu yazdıklarım bilgi niyetine karşıma çıkacak..)

Profesör Dr. Işıl Akbaygil bir bilim insanı..

Cinsiyeti kadın.. Evli.. Çinilere meraklı.. Üç yüz yıl ara veren bu sanatı yeniden canlandırmak üzere vakıf kurmuş.. Çini sevenlerin hayır duasını almış..

Vakfın İstanbul Kuruçeşme’de de çini atölyesi varmış..

Bütün bu bilgilerin altında da aynı kalıp cümle..

“İznik çinisi denildiğinde Profesör Dr. Işıl Akbaygil’in adından söz etmemek olmaz..”

***

İnternet denilen güzellikler âleminde böyle avare dolaştıktan ve internetle meşgûl ahalimizin yaratıcılığına tanık olduktan sonra Işıl Hanım gözümde daha da büyüdü..

Bu ezberci insan malzemesi ile bu işleri başarmak müthiş..

Atölyeyi hayran hayran gezdik.. Altmış kadar genç kadın, kız çalışıyor.. Göz nuru döke döke hazırlıyorlar o çinileri..

KRALİÇE DE GELDİ

Çini dediğim zaman banyo duvarlarını döşedikleri karoların benzeri gelmesin aklınıza.. Tabaklar, vazolar, kâseler..

Üzerindeki işin inceliğini anlatmakla bitiremeyiz.. Nitekim İngiltere Kraliçesi İkinci Elizabeth de gelip gezmiş burayı..

Çalışanları izlemiş, çıkan işleri görüp hayran kalmış.. Bursa Valisi gayrete gelip Kraliçe’ye vazo hediye etmiş..

Bir hayli de alışveriş yapıp götürmüş çinileri..

Parasının karşılığını fazlasıyla almıştır.. Çünkü en basit bir çini tabağın ürün olarak ortaya çıkması bile, her saati dolu dolu geçen yetmiş gün alıyor..

Vakfın tasarım atölyesinden gelen desenler ince ince eşyanın üzerine işleniyor.. Çamurunun hazırlanışı başka bir safha..

İşte Kütahya çinisi ile ayrıldığı yer burası.. Pres kolaylığına gitmeden daha zahmetli ama yüzyıllarca dayanan bir teknik uyguluyorlar..

En zoru da çiniler fırınlandığında boyaların taşmaması.. Yasemin Hanım’ın anlattığına göre desenlerin bordürleri taşmayı önlüyormuş..

Osmanlı’dan kalma mimari eserleri ziynete çeviren çininin hikâyesi içinde “kırmızı renk ile cebelleşmek” de var..

Artık bir şehir efsanesi gibi.. Her renk tutturulurmuş da kırmızı ıhhh!

Devir bilim devri.. Eski çinilerden bir örnek tahlil edildiğinde en ince ayrıntısına kadar ulaşılıyor.. Dediğim gibi artık renk tutturma gibi bir dert yok..

***

Vakıf işini mükemmel yapıyor.. 16’ıncı yüzyıl Osmanlı’nın yapılaşmada durakladığı devirdir..

Belli ki bu sanat o zaman gerilemiş, şimdi ise yeniden yükseliyor..

Şehrin içinde de bir sürü özel çini imalathanesi var.. Sanatları hakkında bir şey diyemem.. Usta sanatçılara haksızlık yapmaktan korkarım..

Ama İznik Çinisi denince vakıf çinisini de tek geçerim..

Bir avuç fedakâr öncü kadın ve el sanatçısı sayesinde bu nadide sanatın yeniden ihya olduğunu görmek beni müthiş keyiflendirdi..

Yaptığım bütün vırvırları geri aldım..

Bu çinilerin değerini fark eden başka bir öncü(!) kadın vardı ki onu burada tanıdığım insanlarla karıştırmıyorum..

Hani çinilerimizi yolup yolup Londra’da satan sosyetik öncü kadın..

Adını da yazamıyorum.. Hemen dava açıyor.. Bizim yasalara göre hırsızın da haysiyeti var.. O yüzden kabak başıma patlıyor..

İznik ahalisini bu kadına karşı uyarmak için düştüm bu notu.. Kalın sağlıcakla..

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: