Alışkanlıklarınızı Nasıl Değiştirirsiniz?

Apollo 11’ in Dünya’ dan ayrılışı belgesel kanallarında zaman zaman gösteriliyor. Bu ayrılış ya da insanın ayda ilk yürüyüşü son derece heyecan verici anlar. Uzay yolculuğuna ilişkin filmi seyrederken ya da uzay yolculuğunu düşünürken hiç aklınıza takılan konular oldu mu? Mesela; Uzaya yapılan bu seyahatin hangi evresinde en büyük güç ve enerji harcanmıştır? Dünya’ ya geri dönerken mi?

Ayın yörüngesindeyken mi? Aydan ayrılırken mi? Bunların hiçbiri değil. Dünya’ dan ayrılışın ilk birkaç dakikasında harcanan enerji, daha sonraki zaman dilimlerinde harcanan enerjiden çok daha fazladır. İlk birkaç km. de, yerçekimi son derece büyüktür. En son aşamada yani yörüngeden çıkmak için, hem yerçekiminden hem de atmosfer direncinden daha büyük bir içsel itiş gücü gerekir. Bir kez Dünya’ dan kopup yörüngeye girdikten sonra yapılanlar için ise, neredeyse hiç güç gerekmez. Bu ay yolculuğu, tıpkı eski alışkanlıklardan ayrılıp yeni alışkanlıklar edinmedeki güçlüğü yansıtır. Etrafınızda kim bilir kaç kişi sigarayı bırakmak istediğini söylemiştir ya da kaç kişi spor yapmaya niyetlenmiştir veya kaç kişi kızgınlığını kontrol altına almaya çalıştığını dile getirmiştir. Ancak, pek çoğu bu isteklerini gerçekleştirememiştir.

Kazanılması ya da geliştirilmesi kişi için zaman, çaba ve enerji ödününde bulunma işi olan alışkanlıkların, durup dururken değiştirilmesi pek mümkün değildir. Bir alışkanlığın bırakılması için kişinin öncelikle, bu alışkanlığı bırakmanın kendisine sağlayacağı yararın farkında olması ve bırakmayı istemesi gerekir. Aynı şekilde, yeni bir alışkanlığın kazanılması da kolay değildir.

Alışkanlığın kazanılması esnasında, adalenin, beynin kararını süratle ve hatasız biçimde yerine getirmesi, beynin de otomatik kumanda merkezi ile hareketi yönetmesi söz konusu olur. Beyin hücreleri ile sinir sistemi alışkın olmadıkları bir hareketi eksiksiz ve hatasız biçimde yapmaya uyarlandıkları için, vücut bu yeni hareketi yaparken, çok daha fazla yorulur.

Eğer bu hareket, zaman içerisinde bilinç dışı bir süreç olarak ve adeta otomatik biçimde yapılmaya başlanırsa, işte o zaman alışkanlık haline gelmiş olur. Yeni bir alışkanlık kazanılana kadar birey, çok büyük güçlük ve zorlukla karşılaşır, cesaretini zaman zaman kaybeder, hatta kendisini suçladığı anlar bile olur. Örneğin, pek çok kişi, hayatının herhangi bir evresinde en az bir kere kilo problemi yaşamış, rejim yapmaya karar vermiş ancak henüz birkaç gün geçmeden kararından dönmüş ve ardından da büyük bir suçluluk duymaya başlamıştır.

Kararından dönmeden rejim yapmaya devam eden kişi ise, yeni durumdan acı duysa da bu acıya zamanla alışmıştır; vücudu yeni yemek yeme düzenini otomatik olarak gerçekleştirmiştir. Kilo kaybı ile sonuçlanan bu dönem, belirli zamana ihtiyaç duyar ve bir takım aşamalardan geçilmesini gerektirir. Bu aşamalar aşağıda yer almaktadır.

  • Bilinçsiz Başarısızlık Aşaması: Mutlu cehaleti ifade eder.
  • Bilinçli Başarısızlık Aşaması: Hatalı davranış bilinir ancak, henüz kişinin hayatında herhangi bir şey değişmediğini gösterir.
  • Bilinçli Başarı Aşaması: Son derece acı veren bu aşamada doğru davranış gösterilmekle birlikte bu sadece doğru olduğu bilindiği için yapılır.
  • Bilinçsiz Başarı Aşaması: Herhangi bir becerinin, bunu artık düşünmeden doğru biçimiyle yapılması aşamasıdır.

Bu noktada iyi bir alışkanlığı nasıl kazanacağız ya da kötü bir alışkanlığımızı nasıl bırakacağız dediğinizi duyar gibiyim.

  • İyi bir alışkanlık kazanmak için;
  • Bireyden beklenen davranışın nedenlerinin açıklanması
  • Kural ve davranışların uygulanabilir nitelikte olması
  • Uygulanan kuralların ilgili herkes için geçerli olması
  • Kişinin elde edeceği kazancın net bir şekilde ortaya konulması
  • İstisnalar koymaktan kaçınılması
  • Uygulamaya zaman geçirilmeden hemen başlanması
  • Yeni bir alışkanlık kazanılıncaya kadar, başka yeni bir alışkanlık kazanılması için çalışılmaması gereklidir.

Kötü alışkanlıklarla mücadeleye gelince, biraz daha zahmetli ve uzun süreyi kapsayan bu dönemde

  • Yanlış davranışların durdurulmalı
  • Yanlış davranışların tekrarlanması durumunda cezalandırıcı tutum takınılmalı
  • Kötü alışkanlıkları durdururken iyi alışkanlıklar teşvik edilmeli
  • Kötü alışkanlıktan vazgeçmenin kişiye getireceği kazanç net bir şekilde ortaya konulmalıdır.

Eski alışkanlıkların bırakılıp yeni alışkanlıkların edinilmesi, bir değişimi ifade eder ve bu değişim zamana yayılmıştır. Karmaşık işleri çok düşünmeden basit bir şekilde yapmamızı sağlayan alışkanlıkları değiştirmek istiyorsak, aşağıda özetlenen sürecin izlenmesi gerekecektir.

  • Bir sorun olduğunu kabul edilmesi
  • Sorunu açık ve net bir şekilde tanımlanması
  • Nasıl bir değişiklik yapmak istediğinize karar verilmesi
  • Yeni alışkanlıkların mümkün olduğunca benimsenmesi
  • Hemen bu değişikliğin yapılması, kararı uygulamak için hemen fırsat yaratılması
  • Sorunu çözmek için yeterince istekli olunması
  • Bir anda çok şey değiştirmeye kalkışılmaması, ilk değişiklikte ustalaştıktan sonra ikincisine geçilmesi
  • Yeni davranış için net ve ölçülebilir başarı standartlarının belirlenmesi
  • Asla istisna kabul edilmemesi
  • Sonuçların aniden düzelmesinin umulmaması.

Herhangi bir gelişim, değişim demektir ve değişim insanı beceriksizleştiren, rahatsız edici bir durumdur. Ancak, yeni duruma uyum sağlayınca rahatsızlık ve acı duyma ortadan kalkar. Bunun için ise, pes etmeden, büyük emek ve çaba harcamak gerekir. Elbette bir başlangıç yapmak zor ve rahatsız edici olabilir ya da bilinçli beceri dönemi uzun sürebilir. Ama gitgide bu iş daha kolay ve zevkli bir hal alır, rahat davranılacak alanlar genişler, giderek daha üretici hobi ve alışkanlıklar edinilir. Bu süreç içerisinde öğrenmek en büyük itici güçlerden biridir. Yeni bir yeteneği geliştirmek ve bunun üzerinde çalışmak son derece tatmin edicidir ve bunun sağladığı kontrol duygusu kişinin kendisine verdiği değer konusunda harikalar yaratabilir.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: